<<< Krakowskie Kościoły Gotyckie >>>

Ambona
Kazalnica - w budownictwie sakralnym miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań. Przybierała różne formy architektoniczne: od trybuny wspartej na kolumnach (V - VI wiek) do zawieszonej na ścianie lub filarze. W kościołach chrześcijańskich umieszczana zazwyczaj po lewej stronie nawy głównej, w pobliżu prezbiterium.

Architraw
Główny poziomy człon belkowania antycznego, który podtrzymywał belki stropu. Spoczywał on bezpośrednio na kolumnach.

Arkada
Szereg łuków opartych na słupach lub filarach.

Cyborium
Obudowa z drewna, kamieni, metali szlachetnych, w kształcie baldachimu nad ołtarzem (najczęściej głównym), symbolizowała grób Chrystusa. Budowana też nad chrzcielnicą lub grobami i relikwiami świętych – zwana często konfesją.

Epitafium
Napis na nagrobku lub pomniku upamiętniającym zmarłego. Także sam taki pomnik w postaci płyty czy tablicy z napisem ku czci zmarłego, najczęściej nie w miejscu pochówku, lecz w innym miejscu związanym z daną osobą, np. w kościele, na ścianie, filarze lub posadzce.

Freski
Malowidła ścienne wykonane na mokrym tynku. Inne nazwy to al fresco i buon fresco. Potocznie określeniem ,,fresk" nazywa się wszelkie malowidła ścienne, wykonane różnymi technikami. Prawidłowo jednak nazwa fresk odnosi się tylko do tych, które zostały wykonane na mokrym tynku.

Fryz
Środkowy, poziomy człon belkowania z reguły leżący między architrawem i gzymsem. Bardzo często zdobiony płaskorzeźbami, był jednym z najbardziej ozdobnych elementów antycznych świątyń. Fryz arkadowy składa się z szeregu małych łuczków, najczęściej pod okapem frontowych elewacji.

Kolegiata
Nazwa używana dla określenia kościoła nie będącego katedrą, przy którym znajduje się zgromadzenie kanoników, czyli kapituła kolegiacka. Również kościół przeznaczony na modlitwy kolegium księży. Duchowieństwo kolegiaty wyróżnia się spośród pozostałego duchowieństwa danej miejscowości posiadaniem pewnych przywilejów honorowych.

Kruchta
Część kościoła, przedsionek poprzedzający wejście. Najczęściej wydzielony wewnątrz kościoła, może też być w formie przybudówki wyraźnie wyodrębnionej z bryły budynku.

Krucyfiks
Najważniejszy chrześcijański znak symboliczny, krzyż łaciński z wyobrażoną na nim postacią Chrystusa. Postać Chrystusa początkowo malowano na krzyżu lub rzeźbiono w formie reliefu. Taki typ krucyfiksu popularny jest nadal w kulturze ikonograficznej Chrześcijaństwa Wschodniego. Późniejsza wersja z osobną figurą Chrystusa powstała w renesansie i jest powszechna w tradycji katolickiej.

Krużganek
Arkadowy, długi korytarz okalający przeważnie wewnętrzny dziedziniec. Pełnił funkcję komunikacyjną. Na ogół przykryty sklepieniem lub stropem.

Nawa
Część kościoła położona pomiędzy prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych. Nawy są zazwyczaj oddzielone rzędem podpór - filarów lub kolumn. Średniowieczne kościoły bazylikowe były trój- lub pięcionawowe, o nawie głównej dwa razy szerszej i dwa razy wyższej od bocznych

Portal
Portal to ozdobne obramienie drzwi wejściowych w kościołach, pałacach, ratuszach, bogatszych kamienicach czasami także drzwi wewnętrznych. Ozdoba w zależności od epoki zróżnicowana pod względem architektonicznym.

Prezbiterium
Przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa. Może być wydzielone podwyższeniem, balustradą i tęczą. Przed Soborem Watykańskim II skierowane na wschód i zamknięte apsydą lub prostą ścianą. Centralne miejsce prezbiterium zajmuje Stół Pański. Ponadto kluczowymi miejscami są: umieszczony z boku pulpit zwany ambonką oraz nieco z tyłu miejsce przewodniczenia.

Stalle
Drewniane lub kamienne ławki ustawione w prezbiterium. Często bardzo bogato zdobione (rzeźbiarsko lub malarsko), poprzedzielane na pojedyncze miejsca.

Transept
Część kościoła, nawa prostopadła do osi kościoła, położona pomiędzy prezbiterium, a resztą jego budynku.

Tryptyk
Typ nastawy ołtarzowej składający się z części środkowej oraz dwu bocznych skrzydeł. Skrzydła są zwykle ruchome i osadzone na zawiasach. Zamknięte skrzydła zasłaniają część środkową.